EMİR TİMUR’UN FAALİYETLERİNİN OSMANLI DEVLETİ VE ANADOLU B

Ömer DENİZ

Erciyes Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü

İslam Tarihi bölümü

Y.L.-1-

 

EMİR TİMUR’UN FAALİYETLERİNİN OSMANLI DEVLETİ VE ANADOLU BEYLİKLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ ;

 

        1393- 1394 ler de Anadolu ‘nun durumu ;

        Timur  İran kapılarına dayandığında  Orta Anadolu’da henüz tam hakimiyet kuramamış bir   Osmanlı devleti,Kayseri ve Sivas civarında Kadı Burhanettin Ahmet’in devleti , Karamanoğluları beyliği ,Erzincan emirliği ,Dulkadirliler ve Akkoyunlular  varlıkların sürdürüyorlardı .

      Yıldırım Beyazıt’ın Anadolu’daki direnişi kırmak için yapmış olduğu seferler ve almış olduğu yerler  Orta Anadolu’yu elinde bulunduran  Kadı Burhanettin’i öteki siyasi birliklerin koruyucusu durumuna getirmişti .Memlük’ lü sultanı ile  Kadı burhanettin arasında çatışmalar vardı  1386 larda İran’ı işgal eden Timur  Nahcivanda Karargah kurmuş ve  Doğu Anadolu ya girmeyi  planlıyordu  Erzincan’da ise Emir Mutahharten Timur ile iyi ilişkiler kurmuştu ve bunu Timur’un ölümüne kadar devam ettirdi .Timur ‘un  Emir Mutaharten  ile iyi ilişkiler kurmasının nedeni  1394 başında Dicle yi aşıp gelen Timur bu bölgedeki en etkili ve Kadı burhanettin in başlıca düşmanı olan beyliğin bu beylik olduğunu  tespit etmişti bu yüzden ,Timur’un Anadolu’ya girmesi Kadı burhanettin ve Osmanlı karşıtları tarafından sevinç ile karşılandı

        Timur’un Anadolu’da görünmesi ve istilalar ;

        1393 Kışında Mezendaran ı ele geçiren Timur Anadolu üzerinden Suriye ye doğru inmeyi hedefliyordu bunun sebepleri arasında ise şunlar sayılabilir :  Timur Bütün bu toprakların Cengiz ve oğullarına ait olduğunu ve kendisinin de onların doğal mirasçısı olduğunu   düşünmesi ,  Suriyeye kadar gitmeden önce arkasında kendisine ait olmayan veya mukavemet edecek topraklar ve siyabsi birlikler bırakmak istememesi idi .

         Timur’un gelişinden ve bölgeye girmiş olmasından rahatsız olan ve savaş hazırlıklarına başlayan  kadı Burhanettin e karşılık bu olayı coşku ile karşılayan Konya ,Elbistan ve Erzincan  beylikleri vardı 1393-1394 Timur Anadolu’ya girdi ve Suriye ye gitme planı açığa çıktı

        Osmanlı’nın Anadolu ya yayılma isteğini  engelleyen yegane güç olan Kadı Burhanettin  bu kez Timur’a karşı durdu . Bölgesel bir ittifak kurularak Timur ‘a karşı gelme ve onu durdurma planları yapılıyordu .Timur ise bu birliği parçalama planları yapıyordu  ve Kadı Burhanettin’ e bu ittifaktan ayrılması çağrısı yaptı  bunu reddedilmesi üzerine Anadolu’ya yürümeye ve fethetmeye karar verdi Erzincanoğlu ile Karamanoğlu beylikler arada kalan Kadı Burhanettin’ e saldırmışlardı bu arada Timur Anadolu’dan çıktı ve doğuya yöneldi

        Timur’un dönüşü ve yeni gelişmeler ;

         Timur un geçici bir sürede olsa Gürcistan üzerine yürümesi ile bir süreliğine de  olsa Anadolu ‘yu rahatlatmıştı . Bu durumu değerlendiren Burhanettin Timur ‘un yanında yer alan beylikleri cezalandırmıştı Burhanettin ,Karamanoğullarının üzerine yürüdü ve onları kaçırdı . Bu sıralarda  bölgesel anlaşma ile ilişkileri sıcak tutan Osmanlı ve Kadı burhanettin ile Memlük sultanına karşı cephe geliştirdikleri için Kadı Burhanettin de  Altınordu hanı Toktamış ile  aynı sebepten iyi ilişkiler kuruyordu  .Nihayet Toktamış ile savaşan Timur savaşı kazanmış Altınordu devletinin geleceğini belirlemişti fakat Toktamış ı ele geçirememişti  .Bu yeni durum Timur’un Anadolu ve Suriye yi ele geçirmekle politikasını hayata geçirmesi için  zemin  çalışmasıydı .

        Anadolu  ve orta doğu üzerinde kontrol kurma çabaları;

        Timur fetihler ile aldığı bölgelerde kesin bir hakimiyet istiyordu ve geri çekildiği zaman bile burada kendisinin temsil edilmesini istiyordu bu nedenle  kazandığı yerlerden Azerbaycan ve batı İran’ın yönetimini  Miranşah ‘a vermişti .Yani Bakü derbendi Mirahşah ,Hemedan ,Bağdat , Rum diyarından Anadolu ya kadar bütün bölgenin Timur adına tek sorumlusu  olacaktı  bu şekilde Timur orta doğuyu ve Anadolu’yu sürekli bir tehdit altında tutabilecekti Anadolu da ise bu görevi yerine getirecek olan Erzincan emiri ve Mardin Meliki vardı .Bunlar Memlük emiri Sultan Berkuk un Anadolu’ya girmesine  engel olacaklardı.

        Anadolu ve Orta doğuda Timur’a direniş ;

        Timur un deşt-i kıpçak seferi için geri ülkesine dönmesi Anadolu ve Suriye üzerindeki baskıyı hafifletmişti  .Timur ,Toktamış ve Hindistan seferleri ile uğraşırken Anadolu tekrar karışmıştı . Berkuk ,Kadı Burhanettin Ahmet , ve Yıldırım Beyazıt bölgelerinde Timur ‘un gelişi ile ortaya çıkan baskı guruplarına karşı  harekete geçerken öte yanda kara koyunlu Türkmenlerinin lideri Kar Yusuf ve Celayir’li Ahmet  ata yurtlarına tekrar sahip olmak için yoğun bir mücadeleye başlamışlardı  Yıldırım Beyazıt Siyasi yaşantısının devamına izin verdiği Candaroğulları beyliğine karşı kendisine ihaneti nedeniyle son derece sert davrandı ve isfendiyar beyi Sinop’ta kuşattı ve anlaşmaya zorladı. Berkuk ise uzun zamandır Timur ile ortak çalışan ve ona destek olan Dulkadirli Sulhi beyi Timur un uzaklığı fırsatından yararlanarak kesin olarak zararsız hale getirmişti . Kara koyunlular ve Celayir’liler Timur nedeniyle kaybettikleri topraklara geri dönmekteydiler

        Osmanlı devletinde ise Yıldırım Beyazıt Kayseri ve Sivas hükümdarının ölümünden sonra onların topraklarını almıştı .Berkyaruk un ölümünden sonrada da Anadolu içerisindeki Berkyaruk toprakların ele geçirmişti

         Bu gelişmeleri yakından takip ederek  Anadolu’ya tekrar yönelen Timur Bu kez yanında eski kadim dostu Erzincan emiri  yanı sıra Ak koyunlu Kara yülük ile Onun kardeşi Ahmet beyi bulmuştu bu birliklerde Erzincan emiri ile birlikte hareket ediyorlardı .         

        Timur 1399-1400 Kışını Karabağda geçirmişti bu sırda Azerbaycan Gürcistan ve Arapların hakimiyetindeki Irakta başarılı sindirme faaliyetleri uygulamaktaydı

         Sivas’ta Kadı Burhanettin in öldürülmesi ile boşalan yere Yıldırım Beyazıt oğlu Süleyman Çelebiyi 4000 kişilik bir kuvvetle yerleştirmişti , Timur un geldiğini duyan şehzade hemen geri çekilmişti .Sonuçta Kayseri ve Yıldırım ’ın diğer oğlunu koruması için gönderdiği Mehmet  yenildi . Sivas ve Kayseri  Timur adına kazanılmış oldu .Sivas’ı talan eden Timur geri dönerek Memlük’ ler üzerine  yürümüş ve bunları da yenmişti  .Bu geri dönüşünün nedeni olarak Memluk ler de değişen siyasi denge  nedeniyle orada bir karışıklığın çıkmasını istememesidir Memlük sultanlığı tahtına geçen ferec merkez ve taşra arasında çatışmalara sebep olmuştu Timur bu durumda arkadan vurulmak istemiyordu  Nitekim Timur Suriye’yi ele geçirdikten sonra Suriye içlerine doğru yürümemiş ve asıl hedefi olan Anadolu’ya tekrar yönelmiştir  Suriye’nin fethi Anadolu için hazırlıktır .

         Sivas ve Malatya Osmanlı bölgesiydi ve buralar Timur tarafından zapt edilmiş olmasına rağmen Yıldırım Bu hadiseye seyirci kalmıştı . Bu dönemde Timur geri dönerek Suriye  Memlük’ ler üzerlerine yürümüş olmasına rağmen Yıldırım  bu bölgede tekrar edecek gelişmelere karşı önlem almamıştır  Timur’un güneye inmesini Anadolu’dan vaz geçti şeklinde değerlendirmiştir Bu yıldırım için bir gafletti .

         Suriye dönüşünde tekrar Anadolu’ya geçen Timur Alınan topraklarla değişen sınır çizgileri ve siyasi gelişmeler neticesinde  ilk defa kendisi kadar kuvvetli bir rakip ile karşı karşıya gelmişti  Bu güne kadar devam eden soğuk savaş , mektuplar savaşı ve taraftar kazanma yarışı bitmiş gerçek savaş başlamıştı .

         

 Anadolu’daki siyasi gelişmeler ve sonuçları ;

 

Timur ‘un Anadolu içlerine doğru yürüyeceği haberi Arapların hakimiyetindeki Irak’ın idarecisi Celayir Ahmet ile Kara koyunlu Türkmenlerin önderi Kara Yusuf’u tedirgin etti .Çünkü görünüşe göre Timur bir çevirme hareketi uygulayacaktı ve açıktan açığı Timur düşmanı oldukları için yaklaşan bu tehlike karşısında bu iki lider Memleketi  terk ederek  memlük sultanlığı Suriye topraklarına girer Sultana sığınırlar çok geçmeden  burada kalamayacakları anlaşılınca Anadolu’ya geri dönerek yanlarında bulunan kuvvetleri ile birlikte Yıldırım ’a yetişirler ve onun yanında yer alırlar Yıldırım Kütahya’yı Sultan Ahmet e dirlik olarak verir  Bu sırada Kara Yusuf ‘ta Timur askeri önünden kaçarak  Yıldırım ’a sığınır ve Yıldırım buna da dirlik olarak  Aksaray verilir .  Yıldırım  Erzincan’a doğru ilerler ve Timur ile birlikte hareket adan Hutaharen’i yenerek şehri zapt eder fakat Sultan Ahmet ve Kara Yusuf unu ricaları ile şehri Hutaharen ‘e geri vererek ve vergiye razı olur Bunu haber alan Timur Komutanlarına o bölgeye gönderir ve Yıldım geri çekilir . bir süre sonra Timur Yıldırıma bir mektup daha gönderir ve şartların belirtir kabul edilmezse savaşacağını söyler Yıldırım  Şartları kabul etmez ve nihayet Timur Cihan Şümul imparatorluk kurma hevesini  gerçekleştirme fırsatını yakalar sıra ile önce Kemah kalesi Sivas ve Kayseri  ardından Ankara’ya doğru yürünür   1402 Haziranında tarihin yönünü değiştiren bir savaş olur ve Yıldırım esir düşer .

        Osmanlı ile Timur rekabeti  Anadolu Türklüğü  aleyhinde sonuçlanır  zaferden sonra bir yıl Anadolu’da kalan Timur bu sürenin çoğunu batıda geçirmiş ve fethini en uç noktaya kadar götürmüştür   temmuz 23 te Anadolu’yu terk edip Büyük hint seferi için  Gürcistan’a dönmüştür  .Bu büyük savaşın en önemli sonuçlarından biri  Yıkılmak üzere olan Bizans’ın bir müddet daha yaşamasına imkan hazırlamasıdır ve İstanbul’un fethi yarım yüzyıl gecikmiştir. Dönemin Latin Kronikçileri Hıristiyanlığın bu şekilde kurtarıldığını söylerlerse Timur Batılı Hükümdarlar tarafından değerli ve güvenilir bir müttefik olarak kabul edilmiştir.Timur ‘un askerleri Kudüs ‘ü yeniden ele geçirdiklerinde 60 000 adamı ile birlikte topluca Hıristiyan oldukları ve üzerlerinde haç işareti diktikleri propagandası yapılır Artık Hıristiyan hacıların artık Kudüs’e rahatça gidebilecekleri anlatılır  .Rumeli deki Osmanlı sınırları bir süre gerilemiştir ,Milli birlik içinde Anadolu ‘yu toplamaya çalışan Yıldırım ‘ın bu hayali bir anda yok olmuştur  Anadolu  Türklüğü fetret dönemine girmiştir ,dönerken bıraktığı  parçalara ayrılmış Anadolu da huzursuzluk bir yüzyıl kadar sürmüştür.Anadolu beylikleri yeniden Kurulmuşlar Osmanlı Devleti l Murat’ tan önceki sahip olduğu Asaya,ya yeniden dönmüştü .Beyazıt’ın mirası oğulları arasında savaşlar ve rekabetler ile kendini gösterecek  yükselmeyi daha da geciktirecektir. Germiyan ve Karaman oğulları  devleti Anadolu’nun yeniden en önemlileri olmuşlardır Timur onları kendi Himayesi altında önemli devlet yapacaktır. Asya Kıtası üzerinde her şey Osmanlıya göre yeniden yapılanacaktır bununla birlikte Avrupa’nın elinde bulunduğu yerler bağlılık ve uysallık göstermişlerdir hiçbir şartlardan yararlanarak kurtulmaya çalışmamışlardır .Ankara savaşı ile Osmanlı İmparatorluğunun birinci safhası tamamlanmış olur devletin doğuşu ve ilk yıllarında çok hızlı gelişmeler acı fakat nisbi bir başarısızlığın nedeni olmuştur Bu duruma rağmen Osmanlı gücü hem Asya’da hem  Avrupa’da hesaba katılması gereken bir gerçektir hiçbir zaman bu yükselişe ulaşabilen olmamıştır.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !