Hunlar,Asya Hunları

HUNLAR

 ASYA  HUNLARI

 İLK BİLGİLER :

Anlamı   ;

        Hun sözcüğü İnsan Halk anlamına gelmektedir. Bu güne kadar elde edilen bilgi ve belgelere göre Türk tarihi Asya Hunları  ile başlamaktadır.Bundan önce orta Asya da ve Çin in Kuzey kesimlerinde yaşayan türk boyları olduğu bilinmesine rağmen  haklarında bililere sahip olduğumuz ilk Türk devleti Hun İmparatorluğudur :

 

Yaşam Biçimi ;       

            Göçebe hayatı yaşayan ve at,sığır ,koyun ,çobanlığı yapan yazıları olmayan et yiyip ziraatla uğraşan posttan elbiseler giyen ihtiyarlığa ve zayıflığa hor bakan ,Yün örtüler yapan kımız içen ağaçtan ve deriden kalkanları olan,Düşmandan esir getirene şarap sunan savaş ölülerini arabaya yükleyip getiren ve onun malına konan kabileler şeklinde yaşarlar .Üzerleri hasırla örtülü çadırları vardır .Nüfusları ile ilgili 200 bin ile 1,5 milyon kadar tahmin edilir

 Ortaya çıkışları ;

             Hunların  tarih sahnesine çıkışları Hunyuy kabilelerinin gobi çölünün güneyinden kuzeye göç etmeleri ile başlar ( bazı kaynaklarda orta asya ve hun tarihinin başlangıcı için M.Ö. 600 giriş kabul edilmelidir yazmaktadır )M.Ö. 300 yıllarında Hoan-ti adlı imhparator zamanında Çinlilere karşı baskınları  kaydedilmeye başlanılmıştır

 

İnançları ;           

           Sol kutsal sayılır Güneşe ve aya taparlar onlar için kurban keserler büyü yaparak düşmanın elbisesini yakarlar Vu ve Ci devir günlerine hürmet ederler iç ve dış tabutları vardır ölüye kendilerini kurban ederler beşinci ayda göğe ve yere kurban keserek bayram yaparlar hun büyücülerin çinlileri kendi hizmetlerinde kullandıkları  söylenir Kökü büyüye karşı gelmesi için koyun sığır kemiklerini yol üzerlerine gömerler,Sonbaharda at koşuları yapılır 

 

İmparatorluğa geçiş ;

            Çin kaynaklarına göre  Hunların orta asyada impartorluk oluşturmaları gobi çölünün kuzey ve güney ucunda M.Ö. 3 yüzyıl boyunca sürmüştür ve bu andan itibaren bir yandan çine doğru diğer yandan tienşan (kuzey ) ucundaki kavimlere doğru yönelmişlerdir yine aynı kaynaklarda  Hiung-Nu olarak karşılaştığımız Hunlar orhun selenga ırmakları arasında ötüken civarını merkez saydıkları devletin ilk kurulduğu yerin ise sarı ırmak ordos bölgesi olduğu tahmin edilmektedir.Haklarında ki ilk resmi belge M.Ö. 318 de Çin Çu hanedanı ile yapılan anlaşmadır

 

Teoman   ;

           Bilinen ilk Türk hükümdarı Teoman (Tuman ) dır .Teoman Çin in zayıf durumundan faydalanarak dağınık Türk boylarını bir araya toplamış ve güçlü bir yapı kurmuştur .Teoman ın hanımlarından   kendi oğlunu tahta geçirmek isteyen ikinci hanımı teomana oğlu Mete yi güçlü bir çin boyu olan  Yüe-Çi ler e  rehin verdirmiştir Yüeçiler aryen asıllı bir kavim olup çin in kuzey batısındaki kansu eyaletini işgal etmişlerdi .Mete  Bir yolunu bularak düşmandan bir at ele geçirerek (soğdiyanlara )yüe-çi lerin elinden kurtulmuş etrafına topladığı 10 000 kadar askeri katı bir disiplin ele eğiterek  ile babasına karşı iktidar mücadelesine girişmiş ve  babasını yenerek Hun tahtına geçmiştir ( M.Ö. 209 ) .

 

Mete        ;

           Hırslı ve zeki bir savaşçı olan  Mete askerlerini eğitirken mutlak itaat şeklinde eğitmiş en mükemmel okçuları yetiştirmiş bu savaşçıları çok iyi tanıdığından   arkalarında düşünecekleri bir şey kalmaması için  kendi ok attığı her hedefe ok atmalarını emretmiş ve bu emrine uymayanları öldüreceğin söyleyerek kendisi en sevdiği atına ok atmış ve askerlerine kendi atlarına ok atmışlar atmayanları öldürmüştür .Mete bu kez de en sevdiği karısına ok atmış ve askerlerine de kendi karılarına ok atmalarını emretmiş atmayanları ölümle cezalandırmıştır .Mete savaşlarda kendi icadı olan ses çıkartan ıslık çalan okları kullanmış ve bu oklar düşmanları üzerinde korku ve panik yaratmıştır.

 

Savaşları     ;

                Mete tahta geçtikten sonra dağınık türk boylarını kendi etrafında toplayarak 300 bin kişilik ordu ile atları renklerine göre ayırd ederek ve bu şekilde kuvvetler teşkil ederek  çin üzerine yürüdü ( Kuzey ordusu  karayağız atalara ,güney ordusu Kula donlu atlara ,Batı ordusu Kır atlara ,doğu ordusu bakla kırı renkli atlara Biniyorlardı )  ( M.Ö. 201 –199 ) üç yıl süren çin istilası sırasında kuzey çini tamamen ele geçirdi ve çin imparatorunu anlama yapmak zorunda bıraktı bu anlaşmaya göre çin imparatoru her yıl vergi ,ipek  yiyecek  vermeyi  ve bozkır bölgelerini tamamen hunlara bırakmayı kabul ediyordu .( M.Ö. 201 ) Doğu Asya da iki büyük devlet arasında yapılan bu  ilk anlaşma  sonunda mete çin hanedanından bir kadın la evlenmiş dostluk pekiştirilerek her iki tarafında rahat hareket edebilme imkanına kavuşmuştur.Meteni ölümünden sonra onun kahramanlıkları oğuz destanına konu olmuştur .Destanda oğuzhan olarak anılan kahraman Metedir.

 

Ordu düzeni  ;

          Birliklerini  binlikler yüzlük ve onluklar şeklinde bölüklere ayırmışlardır ve ardıllarıda aynı düzeni uygulamıştır.savaş sırasında geri çekilerek ve tekrardan dağınık vaziyette kendi ordusunu takip eden düşman üzerine saldırarak başarılar elde edilmiştir .Daha sonra Çinliler bu taktikleri öğrenerek kendileri uygulamışlardır

 

 İmparatorluk  olunması  ;  

          Doğu ve güneyde sınırlarının güvenliğini sağlayan Mete baykal gölü ve irtiş nehri kıyısındaki ogur boylarını ve kuzey türkistan ele geçirerek orta asyada yaşayan bütün türk boylarını tek bayrak altında topladı .Kendi yönetimi altında türklerden başta moğollar ,tibetler ,tunguzlar ve çinliler vardı imparatorluğa bağlı kavimler ve şehir devletlerin sayısı 26 idi . M.Ö. 176 tarihli mete nin çin imparatoruna gönderdiği mektup ta bundan bahsetmekte ve kendi ifadesi ile eli ok ve yay tutabilen bu insanlar tek bir aile şeklinde birleşerek Hun olmuşlardır. Demektedir 

 

İmparatorluğun sınırları  ;

      Doğuda Kore ,Kuzeyde türkistan Baykal gölü ,obi ,irtiş işim ırmakları arası  Batıda aral gölü güneyde çin vei ırmağı ,tibet yaylası karakum dağları  arasında kalan sonsuz bozkırları

 

İmparator ve yönetici olarak Mete ;

      Genişlik Büyüklük anlamına gelen Şan- Yü ünvanını taşıyan  Mete Türk tarihinin başlangıcında ki en önemli hükümdar dır zeki ve güçlü geleceği gören kişiliğinin yanı sıra Yönetimi altındakilere millet olma bilincini aşılamış tır .Kendi hırsının ve isteklerinin esiri olmamıştır Tunghular yapılan  anlaşmayı bozmak ve  şavaş bahanesi olması için mete den  en gözde atını istemişler .Met atını göndermiş bunun üzerine korktuğunu düşünerek cariyelerinden birini istemişler ve ve bunu da göndermesi üzerine çorak bir toprak parçasını istemişler bunun üzerine Mete hiddetlenerek kendisinin olanları verebileceğini ama toprağın milletine ait olduğunu belirterek bunu savaş nedeni sayarak  Tonğhuların üzerine ordusu ile yürümüş ve istila ederek vergiye bağlamıştır . Mete nin  yönetimi altına girmeyi kabul etmeyip savaşmadan önünden batıya doğru kaçan kavim  ler dünya tarihinin akışını değiştirmişlerdir M.Ö. 174 yılda öldü

 

Kiyok Zamanı ;

           Mete han ölünce yerine oğlu Kiyok ( Gök han ) geçti .Çin ile ilişkileri geliştirme çabası ile çinli bir prenses ile evlendi Bu evlilik sonucu prensesin siyasi gücünden faydalanarak hun topraklarına giren çinli elçiler ve görevliler bölücülük ve yıkıcılık yaparak yıkılışa zemin hazırladılar . çin in ipek yolu üzerindeki hakimiyetini artırma düşüncesi ile hun ileri gelenlerine ve devlet adamlarına verilen hediyelerle  çinli kadınların hun içerisinde kendi benliklerini kaybetmeden entrikalar çevirmeleri ile rahat hayata  alıştılar  ve savaştan uzaklaştılar

 

Künçin zamanı ;

          Kiyok un ölümünden sonra oğlu künçin tahta geçti bu dönemde çin baskısı iyice arttı vergiler kesildi ve verimli topraklar çin in eline geçti i yi bir hükümdar olmayan Kunçin döneminde Hohan yeh ( Huhan –Si ) kurtuluş olarak çin yönetimine geçmeye onlardan yardım istemeye karar verdi  ve savaşlarla giremedikleri ülkeye hakanlarının isteği ile  girerekgarnizon kurdular ve Hun imparatorluğu için sonun başlangıcı buydu . Kunçin in kardeşi olan Çiçi bu karara karşı çıktı ve Hun devleti ikiye bölündü.

 

Kuzey Hunlar  ;

          Devletin kuzey kesimlerine hakim olan çiçi batıya doğru aral gölü talas nehri arasında etrafı surlarla çevrili şehir yaptırdı ve türkler ilk kez yerleşik surlar arakasındaki hayatı tanıdılar Çiçi nin ölümünden sonra önemli şehirleri ellerinde bulundurmalardı nedeniyle Moğol –Tunguz karışımı Wu-huan ve sienpiler ve çin generali pan-Çao nun 30 yıllık askeri harekatına karşı koyamadılar .Nihayet M.Ö. 147- 156 yılları arasında kuzey hunlar ortadan kalktı ve kalanlar batıya göçerek ileride kurulacak olan Avrupa hun imparatorluğu için önemli rol oynadılar

 

Güney Hunlar  :

          Çinlilerin himayesi altında bulunan ve sınır bölgelerinde  çine karşı yapılacak saldırıları durdurmakla vazifeli olan ve çin tarafından tayin edilen hükümdarlar ile yönetilen güney Hunlar son tayin edilen Hun Şan yü nün de çinde hapsedilmesi ve  ayrılan eyaletlere çinli yöneticiler tayin edilmesi ile sona erdi  ( M: Ö. 216 ) Adını bildiğimiz Son hun hakanı Panu arta kalan kavimini toplayarak batıya ilerledi .

 

 

 

AVRUPA  HUNLARI  :

          

 

             Orta asyada siyasi varlıklarını kaybeden hunlar ve özelliklede kuzey hun devletinin yıkılışından sonra Kafkasların  kuzeyine seyhun nehri batısına ve dinyeper ırmağı civarına yerleştiler. Batı  roma ( Bizans ) yakınlarında yerleşen ve batı  romanın dış düşmanlarına karşı onlara yardım ediyorlardı bu dönemde belirginleşen dış siyaset gereği doğu roma sürekli baskı altında tutuluyordu . ( Avrupalı tarihçi Marcel Brion-- göçle gelen hunları Doğudan gelip yerleşen ve cesaretli vahşi tutsakların kafa derisini yüzen dinleri olmayan ve yere sapladıkları kılıca tapan  geleceği bilen büyücüleri değnek yardımıyla toprağa soru soruyordu tarih ilmini ve yazı sanatını bilmiyorlardı -- şeklinde tanımlamıştır )

 

Balamir       ;

                    tarihi kaynaklarda 374-375 yıllarında Balamir (bazı Kaynaklarda Balomer Olarak geçmektedir )önderliğinde don dnieper  ırmaklarını aşarak germen olan vizigotlar ve ostrogotlar ile paleoasyalı olan alanlara saldırdıkları kesindir . Balamir in oğlu uldız kumandasındaki hunlar 400 lü yıllarda tunadan harekete geçerek 404-405-409 lu yıllarda bizansı tehdit ediyorlardı uldız la görüşmeye ve barış yapmaya gelen trakya valisine uldız güneşin battığı yere kadar her yeri zaptedebilirim diyerek hunların  gücünü ifade etmiştir uldız ın ölümü ile yerine geçen rua  onun siyasetini başarı ile uygulamaya devam etti ve italyaya sefer düzenleyip bizanstan yüklüce tazminatlar aldı yanında bulunan kardeşi muncuk un oğlu atilla aynı anlayış ve askeri disiplin ile yetişerek 39-40 yaşlarında amcası rua nın ölümü ( 434  ) ile başa geçti

 

Atilla       ;

             Balamir in kardeşi Muncuk un oğlu Atilla nın Amcaları oktar devletin batısını aybars doğusunu idare ediyordu bir süre amcasının kardeşi eğlence düşkünü bleda nın gölgesinde kalan atilla askeri bir disiplin ve çeviklik ile yetişmişti .Bleda nın  ölümü ( bazı kaynaklarda kardeşi tarafından öldürtüldüğü ileri sürülmektedir )ile 445 te lider olmuştur .İç isyanlarla uğraştı .Hazarlar denen Don hunlarını kendine bağladı . romanın yardım isteği ile iç isyanları bastırdı . Valentin in kz kardeşi honoria atilla ya bir nişan yüzüğü göndererek kendisi ile evlenmek istediğini ve çeyiz olarak batı roma imparatorluğunun yarısını vereceğini açıkladı . kendisini ticarette aldatan ve soyguncuları koruyan bizans üzerine yürüdü 441-442 de niş ırmağı ve civarını alarak balkanlara sahip oldu topraklarına kuzey denizi ve atlas okyanusu arasındaki toprakları katarak genişletti . 447 de Tuna yı ikinci kez geçerek Sofya Filibe ve Trakya yı alarak   batı Asya ile orta Avrupa nın tek hakimi oldu .Muhaberede ve müzakerede başarılı bir kumandandı .      

         

Roma Seferi   ;

         Balkanları ve Bizans ı kontrol altına aldıktan sonra   Batı Roma yı almak için Romalı bir prenses ile evlenmek istediğini bildirdi bu teklif kabul edilmeyince Savaş sebebi sayarak 200 bin kişilik bir kuvvetle Roma yı aldı  Gol Köylüleri Atillaya tanrının kırbacı adını takmışlardı          

 

İtalya seferi   ;

         452 yılında Venedik üzerine indi ve po ovasını aldı roma başkentinin tehdit ettiği sırada Papa nın Po ovasında Bütün hıristiyan dünyası adına romanın bağışlanmasını istedi ve atilla bizansın ve batı romanın hakimi oldu. Avrupalılar  Pantolon ceket ve iç çamaşırı giymeyi at koşumlarını ve at eyerleme yöntemlerini hunlardan öğrendiler ve kendi ordularını türk ordularına benzeterek binlikler ve onluklar şeklinde yeniden yapılandırdılar

 

Ölümü    ;

           Bütün kudretine ve muzaffer bir komutan olmasına rağmen mütevazi bir kişiliğe sahip olan atilla misafirlerine altın tabaklarda yemek ikram eder kendisi tahta tabakta yemeğini yerdi çok sert ve hiç gülmeyen biriydi  dünya hükümdarı olma isteğini gerçekleştiremeden evlendiği romalı bir prenses tarafından ilk gece zehirlenerek öldürüldü ( farklı kaynaklarda öldürttüğü asilerden birinin kızı olan Hildico ya tutuldu ve dügün gecesi aşırı derecede yerdi içti sarhoş oldu zifaf odasına çekildi ve sabahı ağzından kan gelmiş şekilde çıplak olarak yerde bulundu cesedi üzerinde hiçbir şiddet ve zehirlenme izi görülmedi oğullarının onun yerine tahta geçmek için onu öldürttüğü yazılmaktadır ,Yuğ töreni eski geleneklere göre yapıldı oyunlar ve ok atmalar ile ozanların övgüleri arasında geçen tören sonunda geceleyin bilinmeyen bir yere savaş ganimetleri ile birlikte gömüldü 

 

Devletin dağılması ;

          Atillanın üç oğlu vardı Dengizik ,İlek ,ve ernek .Dengizik ve ilek savaşlarda öldü ernek ise karadeniz in batı kıyılarındaki türklerle birleşti .Hunlar Bulgarlar ve Macarların ortaya çıkmalarında temel teşkil ederler Ernek yerleştiği yerdeki kavimle kaynaştı ve Bulgarlar adı verilen Türk boyu ortaya çıktı . Avrupa daki Türk boylarının dağınıklığı Atilla nın hayalini kurduğu dünya imparatoru olmasına engel oldu ama buna karşılık bu dağınıklık tamamen imha edilmekten de kurtarmıştı ırkı ile iftihar eden gurur duyan ve çocukların Atilla balamir gibi yetiştirmek isteyenler olduğu sürece de  Hunlar asla yok olmazlardı . 

 

 Kaynakça :

* )  DENİZ  Ömer, Erciyes Ünv. Sos. Bil. Ens. İslam Tarihi ve  San/atları bl.

1)     
GÜLER  Ali  Türklük Bilgisi Ankara 2001  

2)      KAROLY Czegledy Bozkır Kavimlerinin Doğudan Batıya göçleri

3)      Türklerin Tarihi

4)      L.N. Gumilov Hazar Çevresinde Bin Yıl

5)      MADEN Mehmet Tarih  Ankara 2005

6)      BRİON Marcel Asya ve Avrupada Hunlar İstanbul 2005

 

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !